Dorpsgeschiedenis

D O R P S G E S C H I E D E N I S

Sumar ligt ongeveer 2 kilometer ten zuidwesten van het Bergumermeer.

In de prehistorie was dat een gebied met rondtrekkende jagers en verzamelaars. Men jaagde op het aanwezige wild en verzamelde vruchten, bessen, knollen en dergelijke. Sporen van deze jagers/verzamelaars zijn gevonden nabij de oevers van het Bergumermeer, maar ook dichterbij Sumar zijn vondsten gedaan. Sporen van permanente bewoning zijn onder andere in 1994 gevonden bij de aanleg van de Koekoekswei (nabij de Iestwei). Sporen in het zand gaven de contouren te zien van een 12^e-eeuwse schuur.

Tot en met de 19^e eeuw was Sumar een boerendorp. In deze eeuw werd ook de heide ten zuiden van het dorp ontgonnen. In die tijd ontstond ook Sumarreheide. Aanvankelijk woonde men aldaar in zogenaamde “spitketen”, later verschenen ook gewone stenen arbeiderswoningen. Bij de ontginning van de heide speelde boer Jelke Sjoerds Hoekstra een grote rol. Naar hem is een zandweg genoemd, ten zuiden van het dorp. Deze zandweg geeft nog een beeld hoe destijds de meeste wegen rondom Sumar er uit zagen. In de 20^ste eeuw zijn de meeste zandwegen verhard.

De in 1769 gebouwde dorpskerk aan de Greate Buorren is de opvolger van een kort daarvoor afgebroken kerk. Weer dààrvoor heeft er waarschijnlijk een houten kerkje gestaan. Het bewoonde gebied van Sumar lag toen een stuk noordoostelijker, vandaar dat de kerk niet in het midden, maar juist aan de noordoostzijde van het dorp ligt. Aan de Heerenweg staat de (voormalige) gereformeerde kerk.Laatste kerkdienst was op 13 februari 2005. Het gebouw heeft inmiddels een woonfunctie. Ook aan de Heerenweg (nabij de Tike) heeft tot het eerste kwart van de 20^ste eeuw nog een gebouw gestaan, dat dienst deed als kerk. Momenteel vinden er alleen nog kerkdiensten plaats in de eerst genoemde kerk.

Industrie.

In de 20^ste eeuw verloor Sumar steeds meer zijn karakter als boerendorp. Met name in het noorden van het dorp, in de nabijheid van de Groningervaart (nu Prinses Margrietkanaal) vestigden zich allerlei industrieën. Deze bedrijven hadden nog een duidelijke binding met de landbouw en veeteelt. In dit kader kunnen we de cichoreifabriek noemen en de N.T.F. (later Rendac genoemd, tegenwoordig Sonac). De zuivelfabriek van Sumar stond niet in het dorp, maar op De Harste, een buurschap ten zuidoosten van het dorp. Van deze ‘agrische industrieen’ sloot de cichoreifabriek zijn deuren in het begin van de 20^ste eew. De zuivelfabriek hield het vol tot 1931. De N.T.F/Rendac/Sonac is nog steeds gevestigd in Sumar, en niet in Burgum zoals men vaak denkt. Na de tweede wereld oorlog vestigden er zich meer industrieën in Sumar. De scheepswerf vond zijn plaats op het terrein van de voormalige cichoreifabriek. Voor de Papierfabriek en Bergum Staalbouw (in Sumar) werd een nieuw industriegebied aangelegd. Aan het eind van de 20^ste eeuw werd dit industriegebied uitgebreid en vestigden zich vele bedrijven en bedrijfjes in Sumar.

Korenmolen De Hoop.

Korenmolen De Hoop is de enige korenmolen in de gemeente Tytsjerksteradiel. Hij is nog steeds in werking en wordt bediend door vrijwillige molenaars. Het is niet de enige molen die Sumar gekend heeft. Nabij de Bergumerdam hebben rond de eeuwwisseling (1900) twee molens gestaan:De molen van Pijbes, die al voor 1915 is afgebroken en de molen van Aalfs welke als molen tot circa 1927 het landschap sierde. In die periode verdwenen de wieken. De romp van de molen hield het uit tot 1995.

Scholen.

Er staat sinds 1976 in Sumar aan de Knilles Wytseswei één schoolgebouw, waarin zowel de christelijke- als de openbare basisschool zijn gevestigd. Daarvoor waren deze scholen in een eigen gebouw gevestigd.

Openbare lagere school.

Aan het begin van de 20^ste eeuw telde Sumar maar liefst twee openbare lagere scholen. Aan de Heerenweg stond een openbare school, in de volksmond de “Heideskoalle” genoemd. Deze werd nog voor de Tweede Wereldoorlog gesloten. Het gebouw ‘sierde’ Sumar daarna nog tot het eind van de eeuw als bouwval en werd toen afgebroken. Aan de Master de Vrieswei was tot 1976 een tweede openbare lagere school gevestigd. Dit gebouw staat er nog steeds. Het doet dienst als peuterspeelzaal. Een klein gedeelte wordt gebruikt als aula.

Christelijke lagere school.

In 1909 werd buiten de dorpskom aan de Greate Buorren de christelijke lagere school gevestigd. In 1976 sloot de school haar deuren en enkele jaren later werd het schoolgebouw gesloopt. 

Master de Vries was hoofd der openbare lagere school in Sumar. Hij is bekend geworden als kweker van de aardappel met de naam “Bintje”. Het kweekveld waar deze aardappel het levenslicht zag, lag op de plaats waar zich nu de straat Pastorijelannen bevindt. In Sumar is een straat naar hem genoemd (Master de Vrieswei) en in 1999 werd De Vries geëerd met een kunstwerk van beeldhouwer Anne Woudwijk.

• < Vorige
• Volgende >